سید جواد روشن: انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس بعد از مدت ها دوری از امور اجرایی و تولید نمایش ، در سال جاری و به مناسبت هفته دفاع مقددس اقدام به تولید نمایشی با موضوع دفاع مقدس کرد.
"خنکای ختم خاطره" عنوان نمایشی است که به نویسندگی حمیدرضا آذرنگ و کارگردانی نیما دهقان توسط انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس تولید شد و این روزها در سالن شماره 2 تماشاخانه ایرانشهر به روی صحنه است. در این نمایش بازیگرانی چون علی سرابی ، هنگامه قاضیانی ، سعید چنگیزیان ، الهام کردا ، مسعود میر طاهری ، محسن بابایی ، بنفشه نجاتی ، محمد رضا حسین زاده ، جواد پولادی و حمیدرضا آذرنگ حضور دارند و طراحی صحنه بر عهده منوچهر شجاع و موسیقی را فرشاد فزونی ساخته است. آنچه می خوانید گزارشی است از جلسه نقد و برسی این نمایش که با حضور عوامل نمایش و تماشاگران و به همت انجمن منتقدان و نویسندگان خانه تئاتر در روز چهارشنبه مورخ 1 مهرماه 88 بعد از اجرای نمایش برگزار شد.
آذرنگ در این نشست که با اجرای عباس غفاری همراه بود درباره چگونگی نگارش و تولید این اثر گفت: هنرمند هیچگاه سفارشی کار نمی کند بلکه از هر موقعیتی استفاده می کند تا حرفش را بزند. من در جنگ بزرگ شده ام و متاثر از آن فضا و شرایط هستم و به نوعی مریض آن دورانم. برای من سخت است که درباره آن روزها ننویسم و این موضوع در آثارم حضور نداشته باشد.
وی در جواب این سوال که چرا معمولا در آثار شما سیاهی و تلخی جنگ دیده می شود گفت: جنگ همیشه سیاه و تلخ است . این چه تعریفی از جنگ است که می خواهیم همه چیز خوب و سفید و آدم ها همه حاجی و سید باشند ؟ به نظر من تاکید اضافه بر سفیدی جنگ و به کاربردن واژه های غلط مثل ضد جنگ ما را از واقعیت جنگ دور می کند.
آذرنگ ادامه داد: معنی واژه ضد جنگ را نمی فهمم . وقتی می گویند ضد جنگ ننویس یعنی چه؟ یعنی درباره محاسن جنگ بنویسیم؟ بگوییم جنگ چیز خوبی است و...؟ اگر معتقدیم دفاع در ذات خود امری مقدس و قابل ارزش است پس چرا می گوییم دفاع مقدس و آنقدر بر این واژه تاکید می کنیم که دیگر مخاطب را پس می زند.
این نویسنده و کارگردان تئاتر اظهار داشت: به نظر من یکسو نگری و تاکید اضافی بر واژه ها ما را از مخاطب و تاثیر گذاری دور می کند. من در نگارش این اثر از فرصت بدست آمده استفاده کردم تا به برخی از حرف ها و مسائل جنگ بدون شعار زدگی بپردازم . انتخاب من این بود که از این درچه به جنگ نگاه کنم و این حرف ها را بزنم و درباره آدم هایی بگویم که کمتر دیده شده اند و حتما دیگران می توانند نوع دیگری نگاه کنند و درباره بخش دیگری از ان دوران بنویسند.
نیما دهقان نیز به عنوان کارگردان اثر در بخشی از این نشست به سفیدی صحنه اشاره کرد و گفت: خود من ابتدا با یک ایده کار را شروع کردم و وارد یک فضای سفید شدم. برای خود من در آغاز همین صحنه سفید موجود بود و به مرور بقیه اجزاء شکل گرفت.
وی گفت: علاقه خاصی به مینی مالیسم دارم و در طول چند کاری که با منوچهر شجاع به عنوان طراح صحنه همکاری داشته ام به یک درک و زبان مشترک رسیده ایم که نتیجه آن را در صحنه می بینید. صفحه سفیدی که به مرور به یک ماز تبدیل می شود . در این صحنه دیوارها همه سفید و شیشه ای است . به راحتی می توان پشت آن را دید ولی آن سوی دیوار برای ما قابل دسترس نیست و مانع وجود دارد. این صحنه همان ورود به زندگی است که خود ما به مرور و با درست کردن موانع و لایه های مختلف خودمان را درگیر آن می کنیم و گیج فضایی می شویم که خودمان باعث بوجود آمدنش شده ایم .
او گفت: در پایان این نمایش می بینیم که همه درگیر و گیر افتاده در این ماز هستند که خودشان آن را شکل داده اند و تنها یوسف است که راه خروج را می داند و از این صحنه (زندگی) رها می شود.
وی ادامه داد: من در این اثر یک نگاه کاملا انسانی به آدم هایی دارم که 8 سال جنگیدند و دفاع کردند. این یک واقعیت است و نمی توان آن روزها را منکر شد و یا فراموش کرد. . دغدغه من این است که چرا به این آدم ها نزدیک نمی شویم ؟ چرا گاهی نسبت به آن ها و آن روزها گارد داریم و یا به آن بی توجه هستیم ؟
دهقان در پایان گفت: می خواستم بگویم می توان بدون حاجی و سید کار دفاع مقدسی کرد که با مخاطب ارتباط بگیرد و دغدغه داشته باشد.
هنگامه قاضیانی نیز در سخنانی گفت: ظاهرا جنگ و آدم های جنگ در همه جای دنیا فراموش می شوند . من جدیدا فیلمی مستند درباره جنگ عراق و امریکا دیدم که دو سال پیش تولید شده بود و دیدم سربازان حاظر در آن جنگ هم فراموش شده اند در صورتی که همیشه فکر می کردم برای امریکایی ها سربازان جنگ ویتنام فراموش شده اند. ظاهرا علت این فراموشی که در همه جا به سراغ آدم ها می آید تغییر شرایط است. اگر ما می خواهیم آن روزها و آدم ها ی جنگمان فراموش نشوند باید به مردم نشان دهیم که چه اتفاقی افتاده است و امروز خانواده ها و بازماندگان جنگ چه روزگاری دارند.
وی گفت: دغدغه خود من این بود که در اثری حاضر باشم که بدون شعار دادن ، آن حضور و روزها را پاس بدارد. خود من هنوز به دفاع مقدس فکر می کنم چون هنوز اثرات آن در زندگی ما باقی است . به نظر من باید به آن ایام احترام گذاشت . مگر می شود جنگ و آدم های جنگ را فراموش کرد؟
او ادامه داد: در عصر ارتباطات که همه ما در این کره خاکی با هم در ارتباط هستیم تنها زمانی می شود دیگر به جنگ فکر نکرد که صلح همه جا را فرا بگیرد و معتقدم تا زمانی که جنگ در سراسر دنیا متوقف نشود باید به مسئله جنگ پرداخت و به آن نه تنها به عنوان یک مسئله سیاسی بلکه به عنوان یک مسئله اجتماعی نگاه کرد.
عباس غفاری نیز به عنوان منتقد و مجری این جلسه در اظهاراتی گفت: به نظر می رسد انتخاب اسم یوسف نیز به همین خاطر است که نام یوسف در مذاهب و فرهنگ های مختلف حضور دارد و گاهی به نوعی به مسئله ای همه گیر اشاره می کند.
او گفت : ما مردمی هستیم که زخم خورده جنگ و تجاوز هستیم و 8 سال جنگیده ایم و روح و جانمان زخم آن دوران را با خود دارد ولی گاهی بعضی ترجیح می دهند آن روزها را فراموش کنند تا شاید راحت تر زندگی کنند ولی این واقعیت قابل چشم پوشی و فراموش شدن نیست. به نظر من مهم این است که امروز چگونه به آن دوران نگاه کنیم و چه حرفی برای گفتن داشته باشیم.
وی اظهار داشت: امشب شاهد اثری بودیم که در پاره ای لحظات ما را می خنداند و گاهی سخت متاثر می کرد. این اثر توانسته است با مخاطب ارتباط بر قرار کند و در عین حال او را به فکر بیاندازد و یادآور آدم ها و روزهای جنگ باشد.
فرشاد فزونی نیز به عنوان آهنگساز گفت: کاری که من انجام دادم صحبت با نیما دهقان به عنوان کارگردان بود تا خواسته هایش را بدانم و درک درستی از فضای کار داشته باشم. اجرای من در طول اجرای نمایش بداهه و بر اساس شرایط و فضای حاکم بر اجراست برای همین شاید در برخی از اجراها موسیقی کار تا حدودی متفاوت باشد و در واقع تمرینات اصلی موسیقی در طول اجرا ها انجام می شود.
در این نشست تماشاگران نظرات مختلفی را دریاره بازی ، طراحی صحنه ، کارگردانی ، متن و موسیقی مطرح کردند که گروه اجرا کننده به سوالات پاسخ داد . همچنین ارتباط بین نویسنده ، طراح صحنه و آهنگساز با کارگردان از جمله موضوعاتی بود که در این نشست به آن اشاره و درباره آن صحبت شد.