سید جواد روشن: برگزاري جشنوارههاي مختلف هميشه محل نقد و سخن بوده است، برخی وجود جشنوارههاي مختلف تئاتری را دليلي بر رونق اين هنر ميداند و اعتقاد دارند وجود اين جشنوارهها از نبودن آنها بهتراست و حداقل باعث توليد متن، نمايش و فعاليت گروههاي نمايشي ميشود. اما گروهی دیگر معتقد هستند اين جشنوارهها ما را از هدف اصلي تئاتر كه ارتباط مستمر ، گسترده و موثر با مخاطب در شكل اجراي عمومي است دور مي كنند. درهر صورت در اين زمينه نظرات مختلف و گاهي متضاد وجود دارد و اين مسئله از چند جهت قابل بررسي و پژوهش است . كافي است نگاهي به جشنواره هاي برگزار شده تئاتري درمقاطع مختلف زماني بعد از انقلاب داشته باشيم (به عنوان مثال در دهه هاي شصت ، هفتاد و هشتاد) و با توجه به عنوان جشنواره ، محل برگزاري و سازمان برگزار كننده آن ، تاثير اين جشنوارهها وماندگاري آنها را بررسي كنيم سپس بازده و تاثير هر جشنواره را نسبت به هزينه برگزاري آن قياس كنيم تا بتوانیم نتيجه اي مناسب بگیریم.
البته هنرمندان تئاترما به وجود جشنوارهها عادت كرده اند و ظاهرا اگر يك ماه بگذرد و فراخواني منتشر نشود روزگار اهل تئاتر نخواهد چرخيد. با نگاهي به جشنوارههاي تئاتري در سال جاري ، باید پرسید آيا برگزاري اين جشنواهها مثبت بوده است و كمكي به تئاتر ما كرده است؟ جشنوارههاي تئاتري برگزارشده از ابتداي امسال تا كنون را مرور كنيد:
دوازدهمین جشنواره تئاتردانشگاهي ( ارديبهشت ماه ) ، جشنواره تئاتر مقاومت - فتح خرمشهر (خردادماه ) ، چهاردهمین جشنواره بین المللی نمایش های آیینی و سنتی (مرداد ماه) و... هر جشنواره ستاد برگزاري و ستاداجرايي ميخواهد و البته اين روزها شوراي سياست گذاري، بازبين و بازخوان و داورمي خواهد و... هر جشنواره از ناچيز بودن بودجه جشنواره گله دارد كه با توجه به هزينههاي برگزاري يك جشنواره به حق است. البته بخشي از اين بودجه به عنوان كمك هزينه به گروههاي شركت كننده پرداخت مي شود كه همه آن صرف ساخت دكور، تداركات، اياب وذهاب و... مي شود و در واقع شامل دستمزد و حق الزحمه گروهاجرايي نميشود. يك گروه چند ماه تمرين مي كند تا اگر پذيرفته شد در نهايت دو اجرا در جشنواره داشته باشد و معمولا ديگر هيچ مگر يك لوح تقدير يا يادبود ، برای برخی جايزه و اميد به اجراي عموم.
اگر این قانون موجود و عملی می شد که جشنوارهها بهانهاي باشند براي انتخاب آثاري كه تا فاصله جشنواره بعد به روي صحنه مي رفتند شايد وضعيت كمي بهتر بود. قانوني كه در حال حاضر براي جشنواره تئاتر فجر هم اجرا نمي شود - مگر بخش چشم اندار جشنواره فجر امسال- و تكليف جشنوارههاي ديگر نيز مشخص نيست. البته با محدود بودن امكانات اجرايي و كمبود سالن مناسب عملا اين امكان وجود ندارد كه شركت كنندههاي تمام اين جشنوارهها حداقل در تهران اجرای عموم داشته باشند. همچنين اجرا به هر قيمت نيزمراد نيست بلكه يك اجراي عموم قرارداد و سالن مناسب مي خواهد وازهمه مهمتر مخاطب.كمتر گروهي حاضر مي شود درسالني اجرا داشته باشد كه مخاطب كمي دارد و شناخته شده نيست و این باعث می شود همه تقاضای اجرا در تئاتر شهر را داشته باشند که عملی نخواهد بود.
وعدههاي عملي نشده
دراين ميان جشنواره تئاتر بانوان معمولا وعده اجرای عموم به گروههاي برگزيده در فرهنگسراها را می دهد که اکثرا محقق نمی شود و احتمالا بخشی از آن به خاطر عدم تمایل گروه ها است چون سالن های فرهنگسراها را مناسب اجرای تئاتر نمی دانند. آيا همه گروههاي حاضر در چهاردهمین جشنواره نمايشهاي آييني و سنتي در تالار سنگلج اجرا خواهند رفت؟ مرور دوره های قبل نشان می دهد که معمولا این اتفاق نیافتاده است. همچنین با اینکه خانه تئاتر دانشگاهی در سال های اخیر تلاش مناسبی برای اجرای عموم آثار دانشگاهی کرده است و این اجراها رشد خوبی داشته است اما هنوز فرصت اجراي عموم برای همه نمايشهاي راه يافته به جشنواره تئاتر دانشگاهي فراهم نیست.
حال باید پرسیداين همه هزينه صرف چه مي شود؟ ايجاد يك جريان تئاتري؟ تنها دو اجرا درجشنواره؟ دادن آمارفرهنگي و هنري؟ سرگرم كردن وايجاد مشغوليت براي هنرمندان تئاتر؟
مسلما وجود جشنوارهها ميتواند خوب باشد و حتي برخي از آنها (مثل برخی جشنواره های موضوعی و تخصصی ) بسيار مفيد و لازم هستند ولي ظاهرا يك مديريت واحد براي ساماندهي به اين جشنوارهها وجود ندارد. مگرنبايد اداره كل هنرهاي نمايشي متولي تئاتر در كشور باشد پس چگونه است كه هر ارگان و سازمان اقدام به برگزاري جشنواره مي كند ؟ آيا بهتر نيست مخارج اين جشنوارهها با يك مديربت برنامهريزي شده هزينه تئاتر شود؟
مشكلات موجود
برگزاري جشنوارههاي متعدد و پشت هم از چند جهت ايجاد مشكل مي كند:
اول: همزماني برخي از آنها باعث مي شود امكان پرداخت درست و دقيق به همه آنها از لحاظ خبري، تبليغات ، نقد و بررسي و ... فراهم نشود و گاهي يك جشنواره در هياهوي جشنوارهاي ديگر ديده نميشود .
دوم: با توجه به كمبود امكانات تئاتر از لحاظ پلاتوي تمرين اين همزماني و تعدد جشنوارهها باعث ميشود امكان فراهم كردن خواستههاي تمام اين تقاضا ها فراهم نشود و خود اين مسئله باعث ايجاد بحران و مشكل ميشود. مسئله اي كه در حال حاضر با آن روبرو هستيم.
سوم: برگزاري اين جشنوارهها و معرفي برگزيدگان مختلف درآنها ايجاد توقع مي كند. توقعي كه امكان پاسخگويي به آن نيست. در اين زمان مدير يك سالن بايد پاسخگوي گروههاي مختلفي باشد كه دراين جشنواره ها شركت كردهاند و كار توليد شده و آماده دارند و گاهي داراي مقام نيز هستند.
نگاهي به جشنوارههاي پيش رو
چه كسي مي گوييد تئاتر ما مخاطب ندارد؟ مگر مي شود با اين همه جشنواره تئاتر كه هر يك پسوند چندمين را نيز به يدك مي كشند گفت تئاتر نداريم. پس اين همه گروه تئاتري با چه انگيزه و براي چه كساني در اين جشنوارهها شركت ميكنند؟ کافی است نگاهي داشته باشیم به جشنوارههايي كه بعد از ماه مبارك رمضان و تا آخر سال جاری برگزار مي شوند:
شانزدهمین جشنواره تئاتر كودك و نوجوان ( مهرماه / اصفهان)
ششمین جشنواره تئاتر ماه (مهرماه)
هفتمین جشنواره تئاتر رضوي (آبان ماه)
هشتمین جشنواره تئاتر بانوان (آذرماه)
چهارمین جشنواره سراسری تئاتر خیابانی مریوان
جشنواره تئاتر تجربه
دومین جشنواره تئاتر ایثار
ششمین همايش آيينهاي عاشورايي (دی ماه)
بيست و هشتمین جشنواره تئاتر فجر (بهمن ماه)
با وجود اينكه برخي از اين جشنوارهها درخارج از تهران برگزارمي شوند وحسين پارسايي مدير كل اداره هنرهاي نمايشي از تمركز زدايي جشنواره ها ار تهران خبرداده است ولي هنوزتمركزاصلي برگزاري اين جشنواره ها در تهران است .همچنين بيشتر گروههاي شركت كننده دراين جشنوارهها از تهران هستند كه باعث مي شود مشكل كمبود پلاتوي تمرين و نداشتن امكان اجراي عموم كماكان حل نشود. البته اقدامات خوبی نیز در خصوص جشنواره ها انجام شده است . به عنوان مثال اضافه کردن بخش جشنواره جشنواره ها در فجر که محلی است برای حضور گروههای برگزیده جشنواره های شاخص و که گاهی به اجرای عموم هم ختم می شود ولی با توجه به آنچه گفته شد و هزینه های معنوی و مادی گروه ها برای تولید یک اثر ، به نظر ميآيد برگزاري اين جشنوارهها نيازمند ساماندهي و برنامه ریزی بیشتر هستند و بايد فكري به حال گروه های تئاتری حاضر در جشنوارهها كرد.
