سید جواد روشن: بیست و هفتمین جشنواره بین المللی تئاتر فجر نیز به پایان رسید و جشنواره دیگری در راه است. اگر قدری تامل کنیم این جشنواره چه چیزی برای ما به ارمغان داشت و تئاتر ما قبل و بعد از جشنواره چه تفاوتی خواهد داشت؟ مرور بیست و هفت دوره از جشنواره تئاتر فجر نشان می دهد همواره در این جشنواره شاهد تغییرات و پیشنهادات مختلفی بوده ایم. اضافه و کم شدن بخش های مختلف ، رقابتی شدن و غیر رقابتی شدن جشنواره ، تبدیل جشنواره به ویترینی از اجراهای گذشته و یا معرفی کارهای اورجینال و... در واقع جشنواره تئاتر فجر هیچگاه از یک الگوی واحد پیروی نکرده است و هنوز هم با آنکه دارای یک کلیت واحد است ولی هیچ تضمینی برای عدم تغییر در آن وجود ندارد و می توان منتظر اعمال سلیقه های دیگری در جشنواره تئاتر فجر بود. اینکه این تغییرات یک ویژگی مثبت برای جشنواره خواهد بود یا یک نکته منفی است سوالی است که می توان برای پاسخ به آن کمی درنگ کرد. نکته ای که مهم به نظر می رسد این است که دستاوردهای بیست و هفت دوره از برگزاری جشنواره تئاتر فجر چه چیزی برای تئاتر ما بوده است ؟
مسلما در طی این مدت جشنواره تئاتر فجر تاثیر مشخص و مثبتی در تئاتر ایران داشته است ولی باید این تاثیرات را به چند دوره تقسیم کرد. جایگاه و نقش این جشنواره در سال های اولیه آن ، با تاثیر آن در سال های میانه و اخیر متفاوت است و نمی توان نقش بیست و هفتمین جشنواره تئاتر فجر را با نقش دوره های نخست یکی دانست. حال باید پرسید آثار خارجی اجرا شده در جشنواره امسال چه تاثیری بر تئاتر ما داشت؟ چند چهره مستعد جوان و جدید به تئاتر معرفی شد؟ برای تئاتر شهرستان چه راهی بازشد؟ و... برای پاسخ به این سوالات مروری خواهیم داشت بر جشنواره بیست و هفتم.
آغاز جشنواره بیست و هفت
مراسم افتتاحیه بيست‌ و هفتمين جشنواره بين‌المللي تئاتر فجر چهارشنبه 2 بهمن ماه ساعت 30/15 در محوطه باز مجموعه تئاترشهر و با طراحی محمود فرهنگ برگزار شد . در این مراسم امور نمايشي سازمان عقيدتي ـ سياسي ارتش جمهوري اسلامي ايران به مناسب سي‌امين سال آغاز انقلاب اسلامي با جشنواره تئاتر فجر همکاري کرد و مراسم افتتاحيه و با رژه گروه تشريفات و 30 موتور سوار که پرچم جمهوري اسلامي ايران را حمل مي‌ کردند از ميدان انقلاب آغاز شد و تا چهار راه ولي‌عصر ادامه داشت. در محوطه تئاترشهر نيز گروه کُر ارتش، رضا رويگري را در اجراي سرود "ايران ايران" همراهي کرد. همچنین نخستين روز جشنواره ‌با افتتاح نمايشگاه‌هاي پوستر و عکس در خانه هنرمندان ، اجراهای نمایشی و حرکت کارناوال نمايشي همراه بود .
تالارهای میزبان
مجموعه تئاترشهر ، تالار وحدت ، پارکینگ تالار وحدت ، تالار فردوسی ، سنگلج ، محراب ، مجموعه مولوی ، خانه هنرمندان ، خانه نمایش ، حوزه هنری و تالار اسوه تالارهای میزبان این دوره از جشنواره تئاتر فجر بودند.
کارگردانان جشنواره بیست و هفتم
در بیست و هفتمین جشنواره بین المللی تئاتر فجر هنرمندان شناخته شده ای به عنوان کارگردان در بخش های مختلف جشنواره حضور داشتند. کارگردانانی چون علي رفيعي ، فرهاد آئيش ، اکبر زنجان‌پور ، عليرضا کوشک‌جلالي ، داود فتحعلي‌بيگي ، بهروز غريب‌پور، نادر برهاني‌مرند ، امیر دژاکام ، مصطفی عبدالهی ، نادر رجب پور ، پری صابری ، محمد یعقوبی ، آتیلا پسیانی ، منیژه محامدی ، مریم معترف ، عبدالحی شماسی ، علیرضا نادری ، محمد رحمانیان ،حمیدرضا آذرنگ و ... همچنین سه کارگردان ايراني از سه کشور جهان در بيست‌وهفتمين جشنواره بين‌المللي تئاتر فجر شرکت کردند. سميرا سينايي با نمايش"رستم و سهراب" از مجارستان ، علي راضي با نمايش"انتهاي آسمان کجاست" نوشته نغمه ثميني از فرانسه و شاهين صيادي با نمايش"پرده" از کانادا در این دوره حاضر بودند.
نمايشگاه پوستر و عکس تئاتر
در ایام برگزاری جشنواره تئاتر فجر نمایشگاهی از 79 قطعه عکس تئاتر که توسط 36 عکاس مطرح تئاتر ثبت شده بود در خانه هنرمندان ايران برپا بود و مجموعه اين عکس‌ها در دهه 80 گرفته شده‌اند در کتاب عکس با عنوان"سي در يک" چاپ شده است. همچنین 100 پوستر تئاتر نيز تصوير تئاتر جهان را در گالري مميز اين خانه به نمايش گذاشتند.
مشارکت رادیو و تلویزیون با تئاتر فجر
در ایام برگزاری جشنواره تئاتر فجر ، ویژه برنامه رادیویی‌"تئاتر 87" به سردبیری طیبه محمدعلی به صورت زنده در مجموعه تئاترشهر ‌روی آنتن رفت. این ویژه برنامه از ساعت 20:45 تا 21:30 شب‌های دوم تا یازدهم بهمن ماه در تئاترشهر به پوشش خبری رویدادها و اجراهای جشنواره بیست و هفتم تئاتر فجر، گفت و گو با کارگردان‌های تئاتر، نقد و بررسی رخدادها و آثار نمایشی و... پرداخت . بهرام سروری‌نژاد مجری و مجید امرایی کارشناس‌ این برنامه رادیویی بودند.
برنامه تلویزیونی "تئاتر 87" نیز به تهیه کنندگی رسول ساکت اف و با اجرای حسین کیانی در ایام برگزاری جشنواره به صورت زنده هر شب گزارش هایی را از جشنواره از شبکه چهار سیما پخش می کرد. برنامه دیگری نیز از شبکه دوم سیما و با اجرای امین عظیمی و کارشناسی افشین خورشید باختری به روی آنتن رفت.
پارکينگ تالار میزبان گروه های خارجی
در ایام برگزاری جشنواره تئاتر فجر پارکینگ تالار وحدت هر روز میزبان گروه های خارجی در بخش تئاتر خیابانی بود. در طول ایام جشنواره و در این بخش نمایش های : "دست‌ نوشته‌هاي پيدا شده در ساراگوزا" از لهستان ، " پرش بز" از هلند ، " دن کیشوت" از لهستان و "آزمون سنار" از سودان اجرا شدند.
برگزاری کارگاه و نشست های آموزشی
یکی از اقدامات خوب این دوره از جشنواره برگزاری نشست و کارگاه های آموزشی بود که از سطح خوبی برخواردار بود. در ایام برگزاری جشنواره کارگاه آموزشی و دیدار با نمایشنامه نویسان با حضور "ماتئی ویسنی یک" برگزار شد. همچنین با حضور "دنیل بروکس" کارگاه آموزشی کارگردانی و با حضور "وانر ون ویلی" کارگاه آموزشی تئاتر خیابانی برگزار شد. یکی از بهترین کارگاه های آموزشی این دوره ، کارگاه مدیرت تئاتر بود که در دو سطح و با حضور یک گروه انگلیسی برگزار شد. همچنین چند نشست با مدیران موسسه iti ، مدیران جشنواره ها ، تهیه کنندگان بین المللی و مدیر شبکه بین المللی هنرهای نمایشی معاصر و یک سمینار دو روزه با موضوع تئاتر در کشورهای اسلامی در ایام برگزاری جشنواره برگزار شد.
بخش انتشارات در جشنواره بیست و هفتم
در بيست‌ و هفتمين جشنواره تئاتر فجر و با همکاري دبيرخانه جشنواره و دفتر انتشارات و پژوهش مرکز هنرهاي نمايشي چند مجموعه چاپ و وارد بازار کتاب شد . مجموعه مقالات پژوهش برتر جشنواره در يک جلد و شامل 7 مقاله پژوهشي برتر در حوزه‌هاي موسيقي، گرافيک و عکس تئاتر در 160 صفحه و با قيمت 4500 تومان منتشر شد. عناويني چون"تعزيه، درام موسيقايي"، "تعزيه درام موسيقايي"، "زيبايي شناسي کلام در آثار دراماتيک"، "صحنه‌هاي نمايش ايراني در آثار طراحي دوره صفويه"، "پوستر تئاتر"، "Performance Photography عکاسي تئاتر(عکاسي صحنه‌هاي نمايش)" و "عکاسي تئاتر در گفت‌وگو با عکاسان تئاتر" از جمله مقالات این کتاب است. همچنین نمايشنامه‌هاي برگزيده بخش توليد متون شامل 10 نمايشنامه برگزيده در سه مجلد منتشر شد. نمايشنامه‌هاي"پروانه ناقوس" نوشته فارس باقري، "سرباز سال بلند" نوشته عليرضا حنيفي،‌"از درون به برون" نوشته محمود ناظري و"گره‌اي در تار و پودش" نوشته ترانه برومند ت در يک مجلد و نمايشنامه‌هاي"نا امني" نوشته هاله مشتاقي‌نيا"نگاهي به يک سو از هزار توي شهر" نوشته مرضيه ازگلي و"پلي از جنس شيشه" نوشته نگار نادري نیز درمجموعه دیگری به چاپ رسیدند.سه نمايشنامه"از اين جا تا ابديت" نوشته مسعود دلخواه، "غرب غمزده" نوشته مارتين مک دوناف و ترجمه پويا فرزادنيا و"اين جا کسي نمرده است" نوشته سلما سلامتي نيز در همین راستا منتشر شده است.
اختتامیه بخش ایرانی جشنواره تئاتر فجر
در این دوره از جشنواره و برای اولین بار دو مراسم اختتامیه برگزار شد . مراسم اختتیمه اول که در روز پنجشنبه مورخ 10 بهمن ماه در سالن اصلی تئاتر شهر برگزار شد مختص آثار ایرانی در بخش های خیابانی ، رادیو و تلویزون و عکس بود. و برگزیدگان بدین شرح اعلام شد:
برگزيدگان بخش تئاترخياباني
جايزه‌ي ويژه به حامد زارعان به خاطر "گل يا پوچ يا فرشته" و رسول حق‌شناس براي "آهي سفيد" اهدا شد.
جايزه بخش موسيقي به علي نقدي به خاطر نمايش "ميرزا" ،‌جايزه طراحي صحنه و لباس مشتركا به مهدي حبيبي "مصايب شيرين" و مسعود محرابي "مسير سبز" اهداء شد.
در بخش بازيگري زن جایزه مشتركا به نرگس خاك كار "اسپري رنگ" و حديث نيك‌رو "ميرزا"اهداء شد.
در بخش بازيگر مرد: جايزه سوم به طور مشترك به سامان خليليان بازيگر نمايش "جوينده يابنده" از اهواز، عبدالله بهادري بازيگر نمايش "گل و گلوله" از سياهكل، جايزه دوم به سيد علي موسويان بازيگر نمايش "چشم‌هاي كاملا خسته" از تهران و جايزه اول به آرش غلامي بازيگر نمايش "مسير سبز" از تهران اهداء شد.
در بخش كارگرداني: جايزه سوم به طور مشترك به نگار نادري كارگردان نمايش "ميرزا" از لاهيجان، امير حسين شفيعي و فردين نظري كارگردان نمايش "خاطرات برفي" از ورامين، جايزه دوم به محمد بي‌ريا كارگردان نمايش "چشم‌هاي كاملا خسته" از تهران و جايزه اول به مسعود محرابي كارگردان نمايش "مسير سبز" از تهران اهداء شد.
در بخش طرح و ايده: جايزه سوم به محمد هادي عطايي براي نمايش "آبي" از تهران، جايزه دوم به فردين نظري و امير حسين شفيعي براي نمايش "خاطرات برفي" از ورامين و جايزه اول به مسعود محرابي برای نمايش "مسير سبز" از تهران اهدا شد.
نتایج بخش عکس:
در اين بخش از مجيد خمسه، محمدمهدي زابلي، رئوفه رستمي و آزاده ميرزايي تقدير شد و رتبه‌ سوم به صورت مشترك به ميلاد پيامي و مهدي حسني، رتبه‌ دوم به عباس كوثري و رتبه‌ اول به حسن طاهري اهداء شد.
جوايز بخش رادیو تئاتر
افكتور: فرشاد آذرنيا برای نمايش "شب تنها" ،‌صدابردار:علي حاجي نوروزي برای نمايش "بابونه"، بازيگر مكمل مرد: علي اصغر دريايي نمايش «آش قجري»، بازيگر مكمل زن: بهاره غني زاده نمايش «زائر»
بازيگر اول مرد:علي ميلاني نمايش‌هاي "فصل خون" و "شب تنها" ، بازيگر اول زن: مهين نثري نمايش "سليمه" نويسندگي: تقدير از مجيد حيدري نمايش "آن سوي خط " برگزيده جهانشاه آل‌محمود، نمايش "بهشت من"، كارگرداني: مجيد حمزه نمايش‌هاي "دكه خاطرات و شاخه گلي از آسمان"، تهيه‌كنندگي: محمد مهاجر نمايش "بهشت من"، سردبير: مهدي شرفي نمايش "سليمه"
همچنین گروه برگزيده به انتخاب ستاد برگزاري جشنواره با تقدير از گروه مركز اصفهان گروه ،مركز هنرهاي نمايشي صداي جمهوري اسلامي ايران اعلام شد.
بخش نمايش‌هاي تلويزيوني:
نورپرداز:ايرج عاشوري براي نمايش "شب مهتابي نادر" ، صدابردار: كريم كاشاني به خاطر نمايش "عزيزمايي"،
تدوين گر: مهدي نادري نمايش "چهار حكايت از چندين حكايت رحمان"، طراح صحنه: منوچهر شجاع برای نمايش‌هاي "تيغ كهنه" و "زمستان 66 "
بازيگر مرد: سيامك صفري برای نمايش "تيغ كهنه"
بازيگر زن: آشا محرابي برای نمايش "زمستان66"
كارگردان هنري: علي اصغر شادروان برای نمايش "شير و باد"، كارگردان تلويزيوني:مسعود فروتن برای نمايش "ملودي شهرباراني"
نويسنده:محمدامير يار احمدي برای نمايش "تيغ كهنه" و تهيه‌كننده: محمد مهدي افغانيان برای نمايش "شب مهتابي نادر"
همچنین گروه برتر به انتخاب ستاد برگزاري جشنواره ، گروه فيلم و نمايش شبكه 4 سيماي جمهوري اسلامي ايرانشناخته شد.
حاشیه مراسم
•در اين مراسم نمايشي كوتاه با نام "مادر انجير و زيتون" با طرحي از چيستا يثربي، كارگرداني كيومرث مرادي و اجراي الهام پاوه‌نژاد در حمايت از مردم مظلوم فلسطين اجرا شد.
•از شهرام گيل‌آبادي مدير مركز هنرهاي نمايشي راديو و ناصر عرفانيان به عنوان عكاس پيشكسوت تجليل شد.
•اجراي اين مراسم به عهده‌ عليرضا غفاري،طراحي صحنه بر عهده نرمين نظمي و کارگردانی بر عهده کیومرث مرادی بود.
•هيات داورن بخش خياباني بيست ‌و هفتمين جشنواره بين‌المللي فجر: اصغر همت،شكر خداگودرزي و اردشير صالح پور بودند.
•جايزه بنياد شهيد و امور ايثارگران به نمايش "مادر مانده،‌مادر مانده" به كارگرداني حميد رضا آذرنگ ونيما دهقان اهدا شد.
اعلام نتایج بخش مسابقه بین الملل
مراسم اختتاميه‌ بخش بين‌الملل بيست‌ و هفتمين جشنواره بين‌المللي تئاتر فجر باحضور مسئولان و هنرمندان تئاتر در روز جمعه مورخ 11 بهمن ماه جاری در تالار وحدت برگزاز شد و در طی آن برگزیدگان بخش های مختلف با دریافت جوايز 1500 تا چهار هزار دلاری بدين شرح معرفی شدند:
مجيد انتظامي جايزه موسيقي را به "آنكيدو دارش" به خاطر نمايش "متابوليك" اهداء كرد.
جايزه طراحي صحنه و لباس توسط مجيد ميرفخرايي به "استفان وبر" به خاطر نمايش "قصر" از آلمان اهداء شد.
ثريا قاسمي جايزه بازيگري زن را به "آنائيس ريشتا" بازيگر نمایش "مريض خيالي" از فرانسه اهداء كرد.
محمود عزيزي جايزه بازيگري مرد را به "قربان صابر" به خاطر نمايش "رستم و سهراب" از تاجيكستان اهداء كرد.
جايزه كارگرداني توسط مجيد مجيدي به "توماس شوايكن" به خاطر نمايش "قصر" از آلمان اهداء شد.
جايزه ويژه هيات داوران نیز توسط "دنيل بروكس" به "شكار روباه" به كارگرداني دكتر علي رفيعي اهداء شد. بروکس در هنگام اهداء این جایزه و ضمن قرائت بیانیه هیات داوران گفت:هفده نمايش از ده كشور را ديديم. هيات داوران تحت تاثير جسارات هنرمندان تئاتر ايران قرار گرفت. ديدن نمايش‌هاي ايراني با كيفيت بالا در بخش خارج از مسابقه گاه براي ما ايجاد پرسش مي‌كرد و در بخش بهترين متن برگزيده‌اي نداشتيم، اما جايزه ويژه خود را با هماهنگي دبير جشنواره به نمايشي خارج از مسابقه ( شکار روباه) اهدا مي‌كنيم.
جايزه بزرگ جشنواره نیز توسط حميد سمندريان به نمايش "رستم و سهراب" به كارگرداني عثمان‌اف از تاجيكستان اهداء شد.
تقدیر از 30 هنرمند تئاتر و یادی از گذشتگان
در مراسم اختتامیه جشنواره تئاتر فجر با پخش تصاويري از هنرمنداني كه سال گذشته درگذشتند و با پخش صداي خسرو شكيبايي ياد و خاطره‌ي اين هنرمند فقيد در كنار چهره‌هايي همچون احمد آقالو، رضا ارحام صدر، رامين سليمان‌پور ، ابراهيم كريمی و جواد خدادادي گرامي داشته شد. همچنین مراسم پاسداشت 30 چهره‌ي فعال از سه نسل بعد از پيروزي انقلاب با گراميداشت شهيد حسين قشقايي برگزار شد و در طي آن علي نصيريان، سعيد كشن‌فلاح و حسين پارسايي از يدالله آقاعباسي، كريم اكبري‌مباركه، رضا ايران‌منش، ميلاد اكبرنژاد، رحمت اميني، اعظم بروجردي، نادر برهاني‌مرند، فرشيد بزرگ‌نيا، هما جدي‌كار، فريبا چوپان‌نژاد، عليرضا حنيفي، رضا خدادادبيگي، اصغر خليلي، مهرداد راياني مخصوص، كوروش زارعي، عبدالحي شماسي، علي‌ شيدفر، يعقوب صديق‌جمالي، حسين عابد، مصطفي عبداللهي، سيدصادق فاضلي، مهدي متوسلي، طيبه محمدعلي، حسين نوري، مجيد واحدي‌زاده، سيدجواد هاشمي، مرتضي هواسي، جهانشير ياراحمدي، محمدعلي صادق‌حسني و محمد كاسبي تقدير كردند.
تقدیر از 4 هنرمند پیشکسوت تئاتر
در این مراسم از چهار هنرمندان پيشكسوت تئاتر هما روستا، منصور براهيمي، رضا صابري و پرويز پورحسيني با حضور وزير ارشاد، معاون هنري وزارت ارشاد و عزت‌الله انتظامي تقدیر شد و از طرف بیمه نوین این هنرمندان بیمه عمر شدند.
حاشیه مراسم اختتامیه بین الملل
•به دليل حضور علي رفيعي در هفته فرهنگي ايران در جشنواره بلگراد جايزه او به حجت سيد عليخاني مجري طرح نمايش اهدا شد.
•حميد سمندريان در این مراسم گفت: بسيار خوشحالم كه از دوست عزيزم علي رفيعي قدرداني شد و به كساني كه كار او را نديده‌اند توصيه مي‌كنم به ديدن نمايش او كه يكي از بهترين آثار پس از انقلاب است بروند. سپس وی به جايزه نقدي اين بخش كه مبلغ چهارهزار دلار بوداشاره کرد و اظهار داشت: اين‌ها ارقام كوچكي است، براي هنرمندان قوي دستي مانند سلطان عثمان‌اف.
•كارگرداني اين مراسم را محمد حيدري برعهده داشت و طراحي‌صحنه و لباس آن را نرمين نظمي و سيامك احصايي انجام دادند. نويسنده‌ي متن نيز حميدرضا آذرنگ و مجري مراسم حسن سلطاني بود.
•در اين مراسم قطعه كوتاه نمايشي با بازي پانته‌آ بهرام در همدردي با مردم غزه اجرا شد.
•در این مراسم حسين پارسايي به عنوان دبير بيست‌وهشتمين جشنواره تئاتر فجر معرفی شد.
•گزارش دبير جشنواره به صورت تصويري پخش شد وحسين مسافرآستانه تنها به بيان اين جمله اكتفا كرد كه: آنچه خير و خوبي و خلاقيت بود از شما هنرمندان است و كمبود و نقصان از سوي من. اين كمبود را بر من ببخشايد و اميدوارم هميشه مايه‌ي سربلندي فرهنگ و هنر كشورتان باشيد.