سید جواد روشن: در ایام برگزاری جشنواره تئاتر فجر در سال گذشته ، صفار هرندی وزیر ارشاد ، در محل اقامت هنرمندان شهرستانی شرکت کننده در جشنواره حاضر و شنونده حرف ها و مشکلات آنها شد. در پایان آن جلسه ، صفار هرندی به لزوم حمایت بیشتر از تئاتر شهرستان اشاره کرد و اضهار امیدواری کرد در سال آینده ، توجه بیشتری به تئاتر شهرستان شود. شاید بعد از آن سخنان بود که طرح پروژه چهار فصل تئاتر ایران زیر نظر ایوب آقاخانی در مرکز هنرهای نمایشی شکل گرفت. در این طرح که به منظور حمایت از هنرمندان تئاتر شهرستان شکل گرفت ، هر فصل از سال 87 به یک موضوع اختصاص پیدا کرد ( فصل اول تئاتر انقلاب و دفاع مقدس ، فصل دوم تئاتر کودک و عروسکی ، فصل سوم تئاتر اجتماعی با رویکرد آزاد و فصل چهارم تئاتر دینی با رویکرد عاشورایی ) و مقرر شد نویسندگان از سراسر ایران طرح های خود را بر اساس موضوعات هر فصل و طبق جدول زمانبندی شده ارسال نمایند. بعد از بررسی طرح ها ، از نویسندگان طرح های منتخب دعوت شد تا در یک کارگاه چند روزه در تهران شرکت نمایند و در آن کارگاه که با حضور اساتیدی چون محمد یعقوبی ، نغمه ثمینی ، حسین کیانی ، محمد امیر یار احمدی و.... برگزار شد درباره طرح ها به بحث و تبادل نظرپرداختند. بعد از اتمام کارگاه به نویسندگان فرصت داده شد تا در یک زمان معین طرح های خود را به نمایشنامه تبدیل نمایند و به دفتر چهار فصل ارسال نمایند. نمایشنامه ها بررسی و آثار برتر جهت تولید و حمایت برای اجرا به امور استان های مرکز هنرهای نمایشی معرفی شدند.
آنچه ذکر شد چگونگی فعالیت پروژه چهار فصل تئاتر ایران - که هنوز نیز در جریان است - بود که به اجمال گفته شد . پروژه ای که ظاهر و ایده ای خوب دارد و به نظر می رسد با حمایتی بیشتر می توانست اتفاق خوبی در تئاتر کشور محسوب شود. ولی علی رغم ادعای مسئولان و متولیان مرکز هنرهای نمایشی و پتانسیل خوبی که در این ایده وجود داشت متاسفانه این طرح به علت برخی مشکلات نتوانست به اهداف بزرگتری دست یابد. مشکلاتی که به برخی از آنها اشاره خواهد شد:
عدم هماهنگی بین مسئولان
با توجه به اینکه پروژه چهار فصل زیر مجموعه فعالیت های مرکز هنرهای نمایشی محسوب می شود و شخص حسین پارسایی نیز در جریان کامل این طرح قرار داشت و در نشست هایی که با نویسندگان برگزار می شد حاضر بود ولی ظاهرا هماهنگی های لازم بین برخی بخش ها از جمله دفتر نظارت و ارزشیابی با دفتر چهار فصل وجود نداشت. این مسئله وقتی شکل جدی پیدا کرد که باید آثار تولید شده مورد بازبینی قرار می گرفتند و در آنجا مشخص شد دفتر نظارت و ارزشیابی با برخی از آثار خصوصا آثار فصل اول با موضوع انقلاب و دفاع مقدس مشکل دارد و این مشکل نیز به متن بر می گردد. حال سوال اینجاست که چگونه نمایشنامه هایی که در یک پروسه نظارتی تولید شده و در نهایت برای اجرا مورد تائید قرار گرفته است توسط شورای نظارت و ارزشیابی مورد بحث و ممیزی قرار می گیرد!؟ مشخص است که در پروسه تائید طرح تا نمایشنامه هیچ ارتباطی بین شورای نظارت و دفتر چهارفصل نبوده و همین مسئله برخی از گروه ها را در زمان اجرا با مشکل روبرو کرد.
عدم حمایت کافی
همان طور که اشاره شد ، پروژه چهار فصل طرحی برای حمایت از اجرای تئاتر در شهرستان هاست و فقط به تولید متن خلاصه نمی شود. برای همین لازم است تا از هنرمندان تا پایان مسیر حمایت شود در صورتی که دفتر چهارفصل مسئولیت خود را فقط تا زمان تولید و تائید متن می داند و از آن پس را به امور استان ها محول می کند. امور استان ها نیز همه چیز را به ادارات ارشاد استان را می سپارد و وظیفه خود را حمایت مالی از آثار اماده اجرا می داند. حال باید پرسید در پروسه متن تا آماده شدن برای اجرا چه کسی از گروه ها حمایت خواهد کرد و رابط بین مرکز هنرهای نمایشی با ادارت ارشاد کیست؟ هنرمندان در این مسیر با برخی ادارات ارشاد مواجه می شوند که اصلا نسبت به این پروزه توجیه نیستند و همکاری لازم را با هنرمندان ندارند. به نظر می رسد با کمی برنامه ریزی می توان علاوه بر حمایت بیشتر از هنرمندان ، در زمان بازبینی ترتیبی اتخاذ کرد تا نماینده مرکز هنرهای نمایشی ، دفتر چهارفصل و ادارات ارشاد با هم از نمایش دیدن کند تا مشکلات احتمالی به حداقل برسد و نیاز به بازبینی های چند باره نباشد.
عدم بودجه مناسب
آنچه به عنوان حمایت مالی از گروه ها مطرح شد بیشتر یک کمک هزینه اجراست تا یک قرارداد نمایشی و رقم های اعلام شده - بین 5 تا 7 ملیون در برخی فصل ها - به هیچ وجه کافی به نظر نمی رسد و کار زمانی سخت تر می شود که حتی بخشی از این پول قبل از اجرا به دست گروه ها نمی رسد تا هزینه های اولیه اجرا از قبیل پوستر ، بروشور ، دکو ر و.... را فراهم کنند. اگر به دنبال تولید آثار با کیفیت هستیم مسلما نمی توان به راحتی از کنار مسائل مالی گذشت و میزان و نحوه کمک مالی به گروه ها در کیفیت آثار بی تاثیر نخواهد بود.
برخی مشکلات دیگر
علاوه بر آنچه گفته شد مسائل دیگری از قبیل عدم تبلیغات مناسب نیز باعث شد این طرح به خوبی هدایت نشود. به نظر می رسد روابط عمومی مرکز هنرهای نمایشی ، مجله نمایش ،؛ سایت ایران تئاتر و دیگر واحدهای مرتبط می توانستند با پرداخت بیشتر و مناسب به این طرح و نمایش های تولید شده در آن باعث شوند این پروژه و آثار آن در مقاطع لازم به خوبی مطرح و دیده شوند.