آسیه مبین: این روزها بحث اقتباس در نمایش هایی که به روی صحنه می روند ،از هر ژانر و گونه ای ، به نحو چشم گیری رواج پیدا کرده است . اصولا اقتباس چییست ؟ اقتباس در معنای لغوی اش به گرفتن و اخذ کردن علم و دانشی از موضوع و مطلبی اشاره می کند که پیش از این به صورت مکتوب یا هر نوع دیگری وجود داشته . اقتباس در ادبیات نمایشی راهش را از درون همین تعریف می یابد و در این گذر از سه مرحله عبور می کند :
1.گرفتن و اخذ کردن
2.تبدیل از شکلی به شکل دیگر
3. سازگاری و تطابق با محیط تازه
استفاده از روش اقتباس و عبور از این سه مرحله همواره در همه ی فرهنگ ها منجر به پیدایش شاهکارهایی جهانی گشته که ماندگاری و شهرت بسیار برای نویسندگانش به ارمغان می آورند .
اقتباس، با توجه به این نکته که از پیش قصه و شخصیت خود را داراست ، به نویسنده کمک می کند تا بیش از پیش به شیوه ی روایت داستان ، ساختارشکنی و کشف راههایی برای جذب مخاطب پرداخته و بر جذابیت هر چه بیشتر متن مبدا در طول دگردیسی خود به سوی متن نهایی اهتمام ورزد.
در این میانه بدیهی است که استفاده از آثار معتبری که پیش از این محبوبیت و فراگیر بودن خود را به نویسنده ثابت نموده اند می تواند راهی میان بر و عاملی تعیین کننده در خلق یک نمایشنامه ی موفق باشد .
قصه های جنگی و خاطرات رزمندگان دفاع مقدس در طول هشت سال جنگ تحمیلی همواره از کشش و جذابیت خاصی برای خوانندگانشان برخوردار بودند به طوری که در سالهای پس از جنگ همواره شاهد تجدید چاپ کتابهایی بوده ایم که بر اساس خاطرات کسانی که خود در میادین جنگ حضور داشته اند به نگارش در امده اند.
رمان نویسان و نویسندگان داستان های کوتاه پیش از سایرین به لزوم بهره گیری از این منابع پی برده و به نگارش رمان و به خصوص داستان های کوتاه جنگی با تکیه بر خاطرات رزمندگان جبهه ی دفاع مقدس پرداختند . رمانی همچون " شطرنج با ماشین قیامت " نوشته ی حبیب احمد زاده و مجموعه داستان های کوتاه " داستان های شهر جنگی " ، نمونه هایی هستند که با پی گیری الگوی اقتباس از خاطرات جنگ به رشته ی تحریر در آمده اند .
گروه بعدی که استفاده ی مناسبی از این خاطرات در خلق آثار هنری خود داشته اند، فیلم سازانی هستند که با تکیه بر همین خاطرات اقدام به ساخت فیلم های سینمایی می نمایند . ابراهیم حاتمی کیا نویسنده و کارگردانی است که شهرت خود را در سینمای جنگ می یابد و غالب آثارش را با استفاده از خاطرات شخصی وی در میادین جنگ و یا بر اساس خاطران هم رزمان خود می سازد .
اما جالب است که در زمینه ی نمایشنامه ، علی رغم همه گیر بودن شیوه ی اقتباس در سایر گونه های تئاتری ، این روش یعنی بهره گیری از خاطرات رزمندگان و اقتباس از کتابهایی که به شرح خاطرات هشت سال دفاع مقدس می پردازند، چندان مورد توجه واقع نگشته و نمایشنامه نویسان این عرصه بیشتر با تجسم و خلق فضاهای جنگی اصرار بر روایت داستان خود داشته وبهره گیری از شیوه ی اقتباس در این وادی به فراموشی سپرده شده . در حالی که بازگشت دوباره به خاطرات جنگ و هشت سال دفاع مقدس خود به تنهایی میتواند نوش دارویی بر پیکره ی نحیف و شکننده ی ادبیات نمایشی جنگ در ایران بوده و آشتی دوباره با ادبیات و رویکردی جدید به خاطرات و قصه های مربوط به دفاع مقدس در زمانی که بیش از دو دهه از این دوران فاصله گرفته ایم ، به راستی نمایشنامه نگاری در این عرصه را به اعتلایی در خور که از آن انتظار می رود برساند .