مهدی نصیری: عمر اجرای عمومی نمایش های میهمان و غیر ایرانی در تئاتر ما اصلا طولانی نیست. همین سال گذشته بود که برای نخستین بار گروه نمایشی موفق بوسنی با اجرای عمومی نمایش "نقاشی با شبنم" به تالار اصلی تئاتر شهر مان آمدند و اگرچه اجرای نمایش جدید آنها به خوبی اثر قبلی گروه (نان و بازی) مورد توجه قرار نگرفت؛ اما دست کم برای تئاتر ما تجربه خوب و ارزشمندی به حساب می آمد.البته قبلا یک گروه نمایشی از آذربایجان که حضورشان بیشتر به یک شوخی می مانست هم با اجرای کمدی بی ارزش دیگری در تالار سنگلج به اجرای نمایشان پرداختند که بهتر است این نمایش و حضور گاه و بی گاه گروه درجه چندمی تئاتر آذربایجان را در گروه نمایش آثار خارجی در تئاترمان به حساب نیاوریم.
تجربه موفق دیگر اجرای عموم نمایش غیرایرانی در تهران هم همین چند وقت پیش و با اجرای نمایش خوب "رستم و سهراب" توسط یک گروه حرفه ای تاجیکستانی محقق شد و بلافاصله پس از اتمام نوبت اجرای "رستم و سهراب" یک گروه نمایش سنتی از کشور کره به ایران دعوت شدند که نمایش شان در حال حاضر در تئاتر شهر در حال اجراست.
نمایش شرق و جمله نمایش سنتی کره را به طور مشخص می بایست در حوزه آیین های نمایشی مورد بررسی قرار داد. اینکه در چنین آثاری و -به ویژه در میان اشکال سنتی آن- خواسته باشیم به دنبال جنبه های دراماتیک آنچنان که در تئاتر مدرن و اشکال غربی آن می شناسیم بگردیم از پایه اشتباه است. براساس متر و معیار سنجش آیین های شرقی آنچه باید در اینگونه آثار مورد ارزیابی و شناخت قرار گیرد ترتیب و آرایش جزییات نمایشی و زیبایی شناسی خاص آیینی این دست آثار است.
در "هنرهای نمایشی کره" این نوع نگاه را البته باید تا اندازه با آیینهای به روز شده سنتی نمایش مورد تحلیل قرار داد. نمایشی که کره ای ها برای اجرای عموم به ایران آورده اند در واقع مجموعه ای از آیینهای نمایشی سنتی آنهاست که بدون هیچ ضرورتی تنها در کنار هم قرار گرفته اند. چند قطعه آیینی مجزا در این نمایش همراه با حرکات آیینی و البته با محوریت ارزش زیبایی شناختی موسیقی عرضه می شوند. بزرگترین اشتباه در مواجهه با این قطعات نمایشی می تواند انتظار دراماتیک داشتن از آنها باشد.
در حالی که گروه کره ای تنها با هدف به نمایش گذاشتن آیین های نمایشی و نه تئاتر امروز کشورشان به روی صحنه رفته اند. اگر با این دید به اثر نگاه کنیم احتمالا بدون اینکه توقع داشته باشیم روند کلاسیک و دراماتیک در اجرا طی شود درگیر لذتی نمایشی خواهیم شد که ریشه در جذابیت های دیداری و موسیقایی دارد. در واقع آنچه در این اجرا به نمایش در می آید، در پی دستیابی به لذت دریافت، از راه تکیه بر جنبه های نخستین عتاصر سنت نمایشی است.
موسیقی، حرکت و بازی و استفاده مناسب از فضاسازی سنتی با یاری گرفتن از رنگ، ارتباط با ماورا، طراحی لباس و... مهمترین عناصر و ویژگی هایی هستند که بدون دغدغه های کلاسیک تئاتر تماشاگر این نمایش را غرق در لذت می کنند. قطعه زیبای حرکات معنا دار دقیق بازیگزان با باذبزن ها می تواند از نمونه مناسبی برای یادآوری لذتبخشی آیینی نمایش کره ای ها در اجرایشان باشد.
قطعات نمایشی که گروه کره ای در صحنه به اجرا می گذارند هر کدام حکایتی از یک سنت نمایشی را روایت می کند که به طور مستقل از سایر اجزا زیبا و جذاب است. به همین دلیل هم هست که تماشاگر ایرانی شاید بدون آنکه با جریان اصلی و حتی مفاهیم نمایش ارتباط برقرار کند، در بیشتر لحظات از دیدن آن لذت می برد.
به علاوه کمترین نتیجه و تاثیر اجرای چنین نمایشی می تواند، ارتباط فرهنگی میان تماشاگر ایرانی و مولفذ کره ای باشد و همچنین تجربیات علمی و عملی مفیدی نیز برای محقق تئاتر، هنرمند و دانشجویان این رشته به حساب بیاید. کما اینکه تجربه تماشای این تئاتر می تواند زمینه ساز ارتباط علمی تئاتر ایران و کره نیز قرار گیرد. دو حوزه فرهنگی از تئاتر شرقی که مسلما زمینه های مشترک و مرتبط بسیاری با هم دارند.
در هر صورت آنچه در نگاه اول در مورد چنین تجربیاتی به نظر می رسد اینست، که اجرای عمومی نمایش های خارجی (همچنان که در همه جای دنیا نیز رواج دارد) به دور از فضای شتابزده و پر هیاهوی جشنواره ای می تواند فرصت و بزنگاه مناسبی را برای آشنایی هنرمندان تئاتر، تماشاگران و اصلا تئاتر ما برای آشنایی با تئاتر دیگر کشورها و فرهنگ ها فراهم سازد. و ای کاش فرصت حضور این گروهها در ایران به نحوی فراهم شود که ما شاهد گلچینی از بهترینهای تئاتر جهان و حتی از میان نمایش های اروپایی در کشورمان باشیم و این امکان با بد سلیقگی در مورد حضور گروههای مثل آنکه در ابتدای این مطلب از آن یاد شد هدر نرود.