جواد ذوالفقاری حالا دیگر بعد از سالها تجربه و فعالیت عملی و علمی سبک و شیوه مشخصی را در کار نمایش کودک پیدا کرده که خاص خود اوست و در همه مناسبات تولید نمایش، از تولید متن تا اجرا و ... می توان آن را جستجو کرد و به راحتی براساس معیارهای معین کارهای خود مورد شناسایی و تحلیل قرار داد.
همراه با این مقدمه قصد دارم که به اختصار، ضمن مثبت و مفید ارزیابی کردن مسیر فعالیت ذوالفقاری و گروهش در حوزه تئاتر کودک، این نکته را هم مورد اشاره قرار بدهم که بخش زیادی از موفقیت ها و دستاوردهای امروز این گروه را می بایست به استمرار فعالیت در مسیری معین و معلوم و در بستر رسالت و هدفی مشخص نسبت داد. و این مقوله ای است که در ساختار آشفته و بی ثبات تئاتر ما کمتر می توان نظیر چنین پویایی و استمراری را در کارها سراغ گرفت. معمولا جشنواره زدگی و بی برنامه گی اغلب هنرمندان ما را در همه گروه ها بستر های تئاتر به وسوسه تولید تئاتر واداشته و هستند بسیاری از این هنرمندان که همه در انواع و سبک ها از تئاتر کودک و بزرگسال گرفته تا دفاع مقدس و مذهبی و سنتی و تجربی و ... همه و همه را می آزمایند و الی آخر. ( که هر دم از این باغ بری می رسد...)
نمایش " خرم شیر" در حوزه اجرا متعلق به مجتبی خمسه ای و در گستره متن متعلق به جواد ذوالفقاری است و در کل یک تولید تئاتری است از گروهی از هنرمندان و اصلا قصد آن را نداشتم که با این توضیحات همه امتیازات آن را در کارنامه ذوالفقاری مورد جستجو قرار بدهم. اما اجازه بدهید بحث در مورد نمایش را از مقایسه سبکی آن را در تلاش ذوالفقاری برای رسیدن به یک بیان تاثیر گذار تئاتری است آغاز کنم.
" خرم شیر " مثل بقیه کارهای ذوالفقاری متکی بر شیوه روایتگری داستان ایرانی است. حکایت و قصه که عموما براساس ادبیات شفاهی و داستان ها و حتی افسانه های ایرانی نظامی مشخص در روایتگری پیدا می کند، پایه و اساس ساختار داستاننمایشنامه است. بنابراین بی راه نیست، اگر توقع داشته باشیم برای اجرا و به تماشا گذاشتن این قصه ایرانی، به شیوه و ابزار بیانی ایرانی هم نیاز هست. بر این اساس نمایش خمسه ای را می توان به واسطه هماهنگی عناصر ساختاری و انطباق محتوایی آن زیباشناسانه خواند؟
اساس کار اجرای نمایش بر روایت گری استوار است. دو شخصیت از آدمهای داستان، ضمن اینکه خودشان هم رویدادها و وقایع حضور دارند به روایت یا تعریف یا نقل داستان می پردازند. این همان شیوه ای است که تقریبا در همه انواع نمایش ایرانی به شکل مشهود و واضح می توان آن دید و نمونه آورد. در واقع قصدم اینست که بدون وارد شدن در جزئیات که بحث را به درازا می کشد و فرصت این مطلب نمی گنجد، به حضور محکم و معلوم مهمترین عناصر روایتگری نمایش ایرانی در اجرا اشاره کنم و به این برداشت برسم که حالا نمایشی که برای کودک تولید شده است چگونه توانسته این عناصر را در خدمت منظور و مقصودش در اجرا و در حوزه ارتباط با مخاطبان خودش قرار بدهد.
خیمه شب بازی را به خاطر بیاورید؛ این شکل نمایش شاید نزدیک ترین نوع روایت گری را در اختیار نمایش خمسه ای در ارتباط با مخاطبان کودکش قرار می هد. حالا تاثیر خاص حضور نقال و ورود و خروج شبیه سازان در مقام نقش خوان و همچنین راوی را هم در کنار عناصر و مولفه بسیار دیگر نمایش ایرانی مورد توجه قرار دهید. حالا با یک نگاه کلی "خرم شیر گ راببینیم؛
نمایشی که در حوزه تئاتر کودک حکایت و قصه ای ایرانی را با شیوه ای ایرانی بیان می کند که در عین حال مجموعه ای انتخاب شده از همه عناصر آنها را در بردارد. به علاوه اینکه نمایش با به اشتراک گذاشتن این مولفه و استفاده تمرین شده از حضور راویان و از میان برداشتن قطعیت داستانی داستان به راحتی خط میان صحنه و تماشاگرانش را رد می کند و آنها را به حریم خود راه می دهد و نیز وارد حریم آنها نیز می شود. این حرکت در حالی صورت می گیرد که تماشاگران کودک و نوجوان نمایش نه تنها از این بابت دچار هراس نمی شوند بلکه به گونه ای فعال با آن درگیر شده و ارتباط برقرار می کنند.
این ارتباط را راوی، شخصیت ها و نامتعارف و دیگرگونه بودن تعریف رفتار آنها، دخالت دادن تماشاگر در داستان، و عناصر دیگری چون موسیقی و... تا پایان به نحو مطلوبی حفظ می کنند و ادامه می دهند. شخصیت های خر، شیر، روباه و... در نمایش خمسه ای به واسطه عوض شدن جایگاه آشنایشان در داستان جذابیت های آن را دو چندان می کنند و همچنین راهکار خوب و تازه ای برای پرهیز از تکرار داستان های آشنا حفظ جذابیت ها و اصالت آن را نیز ارائه می دهند.
در مجموع نمایش در ادامه آنچه که در آثار ذوالفقاری سراغ داریم به خوبی در اجرای مجتبی خمسه ای پیاده شده و هیچ چیز هم مهمتر از این نیست که اجرا مخاطبان اصلی خودش را راضی می کند.